Melcia dhe obeziteti

[Kozeta]

Tek obezet steatoza eshte shume e shpeshte. Ne kete rast ajo nuk i duhet atribuar intoksikimit alkoolik. Kjo steatoze me shpesh eshte beninje dhe e rikthyeshme, por mund te shoqerohet me inflamacion lobular, me ose pa fibroze, e cila mund te shkoje ne cirroze.
Klinika.
Tek obezet steatoza eshte shume e shpeshte. Ne kete rast ajo nuk i duhet atribuar intoksikimit alkoolik. Kjo steatoze me shpesh eshte beninje dhe e rikthyeshme, por mund te shoqerohet me inflamacion lobular, me ose pa fibroze, e cila mund te shkoje ne cirroze.
Klinika. Tek obezet, prekja e heparit diagnostikohet ne rastet kur shfaqen cregullime dispeptike ose me shpesh rastesisht, kur gjenden te turbulluara testet funksionale hepatike, ose kur ne ekografi duket nje melci e shkelqyeshme steatozike.

Shenjat klinike te prekjes hepatike ne pergjithesi jane diskrete: hepatomegali dhe shpeshe eriteme palmare.
Biologjia. Anomalite* e testeve funksionale hepatike jane te pakta. Rriten transaminazat, shpesh deri 4 fishin e normes, fosfatazat alkaline deri 2 fishin e normes si dhe GGT. Shpesh keto shoqerohen me diabet jo insulinovartes dhe hiperlipemi.
Morfologjia. Ne ekografi, hepari paraqitet me strukture te pasur, shume ekogjene, qe quhet "melcia e shkelqyeshme".
Steatoza mund te jete heterogjene, d.m.th. ne forme vatrash ekogjene te steatozes. Midis ketyre vatrave, indi hepatik normal mund te duket si hipoekogjen.

Tomodensitometria e verteton diagnozen e steatozes. Nga ana histologjike melcia mund te jete normale ose steatotike, ose mund te paraqese demtime me te shprehura.
Shkalla e demtimeve histologjike nuk perkon as me shkallen e obezitetit, as me ate te hiperglicerine ose hiperlipemise. Me shpesh vihet re steatoze izoluar, qe mund te interesoje 50 % te hepatociteve. Gjithashtu mund te konstatohen demtime histologjike qe nuk dallohen dot nga hepatiti alkoolik. d.m.th. infiltrate inflamatore. Nekrotike dhe eventualisht trupezat Mallory. Ne nje numer te paket rastesh vihet re fibroze, ndonjehere cirroze e formuar.
Etiologjia. Steatoza mund te konstatohet tek obezet, pesha e te cilene eshtge mbi 10 % te peshes teorike. Ne keta te semure gjenden turbullime te sekretimit te triglicerideve hepatike. Vihet re rritje e mobilizimit te acidt nga yndyrnat ushqimore, rritje e sintezes se acideve yndyrore ne melci, pakesim i oksidimit te tyre ne mitokondrie dhe pakesim i sintezes se apolipoproteinave te nevojshme per transportimin e triglicerideve. Acidet yndyrore te lira, qe jane paraardhes te triglicerideve, mund te demtojne membranat dhe jane citotoksike.
Steatoza eshte e shpeshte tek obezet qe kane bere qarkullim jejuno-ileal. Steatoza shpesh eshte e rende dhe mund te progredoje drejte pamjaftueshmerise hepatike dhe vdekjes. Ajo arrin maksimumin e saj 18 muaj pas nderhyrjes kirurgjikale dhe koincidon me humbjen maksimale ne peshe . Ne keta te semure eshte konstatuar modifikimi i flores bakteriale. Gjithashtu dhenia e metronidazolit mund te parandaloje shfaqjen e steatozes.
Diagnoza diferenciale. Problemi kryesor eshte ai i vertetimit te rolit te obezitetit ne demtimet e konstatuara.
Per steatozen duhet eliminuar nje shkak tjeter, vecanerisht intoksikimi alkoolik.
Tek obezet, Steatoza mund te shoqerohet me hepatitin alkoolik, por mund te jete shume e veshtire te eliminohet intoksikimi alkoolik. Nga ana teorie ne prekjet hepatike vetem nga obeziteti, raporti SGOT/SGPT eshte me i vogel se 1. Aktiviteti serik i GGT dhe vellimi globular mesatar nuk jane me te rritura se ne intoksikimin alkoolik.
Duhen perjashtuar edhe medikameniet qe mund te japin pamje
te hepatitit alkoolik (amiodaroni).
^
Prognoza, ecuria. Edhe ne qoftese i semuri nuk bie ne peshe, ecuria e steatozes eshte beninje, pa shkuar ne cirroze. Te semuret qe kane demtime te hepatitit alkoolik kane ecuri mjaft te favorshme, me pak evolutive se sa hepatiti alkolik tek alkooliket. Megjithate, ekziston rreziku i ecurise drejt cirrozes (per kohe shume te gjate).
Pas nje renieje ne peshe, baras ose mbi 10% te peshes trupore, permiresohen testet hepatike (nganjehere normalizohen) dhe steatoza regredon.
Trajtimi: Mbahet regjim hipokalorik.

[MALESORI]

Ushqimi është "karburanti", nga djegia e të cilit vihen në lëvizje dhe punë të pandërprerë qelizat e trupit. Tepricat e tij, organizmi nuk i flak, por i depoziton si "karburant" rezervë. Ky është një mekanizëm fiziologjik mbrojtës i organizmit për t'i përdorur rezervat në rastet e mungesës së ushqimit. Depozitimi i tepricave kalorike kryhet në formë dhjami. Duke mos u marrë me aktivitete, duke qenë pasiv, po ashtu duke u ushqyer më tepër nga sa duhet, një pjesë e kalorive të marra nuk digjen por shtresohen në formë dhjami. Depozitimi i kalorive kur shtohet progresivisht arrin deri në obezitet.
Obeziteti shkaktar sëmundjesh
E keqja e obezitetit nuk është vetëm estetike. Ai krijon sëmundje dhe vret. Madje është një nga shkaktarët kryesorë për lindjen dhe rëndimin e sëmundjeve të një liste të gjatë sëmundjesh kronike. Mbipesha është bërë faktor ndikues për rreth 600 milion njerëz me hipertoni arteriale, 177 milion të sëmurë me diabet, 20 milion të prekur nga kanceri dhe 20 milion me sëmundje të zemrës e të arterieve të trurit. Nëpërmjet sëmundjeve të mësipërme vetëm në vitin 2005 obeziteti shkaktoi vdekjen e 35 milionë njerëzve. Obeziteti dhe shfaqja e sëmundjeve të tjera të zemrës, hipertensioni, kanceri, diabeti, niveli i lartë kolestrolit, u bënë shkak për vdekjen e shumë të sëmurëve. Studimet e bëra nga ekspertët treguar ndikimin e plotë që kishte obeziteti në shfaqjen e kancerit te gratë. Mbipesha shfaqej si faktor nxitës i 10 tipave të kancerit dhe sëmundjeve të ndryshme. Të gjitha këto sëmundje kishin probabilitet më të lartë shfaqjeje sidomos pas periudhës së menopauzës. Sipas studimeve më të fundit të realizuara nga shkencëtarë e ekspertë të njohur në ShBA dhe në Evropë, ka rezultuar se obeziteti është shkaktar i kancerit të gjirit dhe mitrës rreth 189 për qind. Po ashtu ai është shkaktar i kancerit në ezofag (gurmaz), në masën 138 për qind. Te gratë në periudhën e menopauzës, mbipesha shkakton kancer në zorrën e trashë në masën 61 për qind. Por mbipesha bëhet shkak edhe për kancerin në veshka 53 për qind, leuceminë në masën 50 për qind, probleme me zemrën në masën 140 për qind, dëmtimin e palcës së kockave në masën 31 për qind, kancerin në pankreas 24 për qind, limfomën në masën 17 për qind dhe komplikacione në vezore ndikon në masën 14 për qind. Për këto dhe shumë shqetësime të tjera, duhet treguar kujdes i veçantë për të shmangur obezitetin. Mbipesha kthehet në një problem serioz për shëndetin. Dhe jo vetëm që sjell shqetësime por bëhet shkak edhe për shfaqjen e disa sëmundjeve të tjera, si edhe formave të ndryshme të kancerit. Këto studime kanë treguar veçanërisht kujdesin që duhet të tregojnë gratë gjatë periudhës së menopauzës.
Parandalimi
Dëmet e paralajmëruara të obezitetit nuk janë kurrsesi absolutisht fatale. Në një masë të madhe ato janë të evitueshme. Mbi 80 për qind e sëmundjeve të zemrës, 90 për qind e diabetit të të rriturve dhe një treta e numrit të së sëmurëve me kancer, pra edhe te rasteve të vdekjeve ose vuajtjeve të lidhura me to, është vërtetuar se mund të parandalohen. Duhen për këto vetëm tre masa të thjeshta, që nuk i kushtojnë aspak njerëzve dhe të realizueshme kudo: një dietë e pasur ushqimore dhe e zgjedhur me kujdes, një aktivitet i përditshëm fizik dhe mospirje ose ndalim i duhanit.
Këshillat e ekspertëve për të shmangur obezitetin:
- Përdorni sa më shumë në ushqimin e përditshëm zarzavatet dhe
frutat e freskëta
- Përdorni ushqimet me përmbajtje të lartë fibre
- Praktikoni veprimtarinë e përditshme fizike
- Minimizoni konsumin e yndyrnave shtazore krahasuar me ato me
origjinë bimore
- Kufizoni përdorimin e produkteve ushqimore me përmbajte të
lartë të yndyrnave, kripërave dhe sheqernave të lira
- Evitoni shtimin në peshë;
- Mos pini duhan
Prodhimet industriale dhe obeziteti
Ushqimi i njerëzve ndikohet nga të ardhurat mesatare, prodhimi ushqimor, furnizimi, shpërndarja, tregtimi, reklamimi dhe konsumimi i tyre. Demokratizimi dhe tregu i lirë falë ndryshimeve madhore ekonomiko - shoqërore në botë mundësuan rritjen e produktivitetit, shkëmbimin e lirë, globalizimin e biznesit ushqimor dhe kulinar dhe furnizimin me ushqime të shumëllojshme,. Veç kënaqësive, ato krijuan rreziqe të reja për shëndetin e njerëzve si konsumimin e tepërt të disa ushqimeve potencialisht të rrezikshme për shëndetin veçanërisht ato të parapërgatitura, të industralizura, të super-koncentruara me sheqer, yndyrna shtazore, alkool dhe në tërësi me sasi shumë të lartë të kalorive, të cilat përbëjnë rrezik për shëndetin tuaj kur përdoren mbi normat e duhura.
Nevojat e organizmit për aktivitet fizik
Një stil i ri jetese po përhapet gati në të gjithë botën i karakterizuar me aktivitete fizike dhe veprimtari muskulore të pakësuar. Ai është pasojë e urbanizmit, shpërnguljes masive nga fshati në qytet, automobilizmit që zëvendësoi ecjet e dikurshme me këmbë ose biçikletë, ashensorët në vend të ngjitjeve të shkalleve në këmbë, qëndrimit të stërzgjatur përpara televizionit, kompjuterëve, pra pasivitet, në vend të lëvizjeve aktive, sporteve dhe punës së mëparshme të lodhshme muskulore fizike. Sasia e lartë e kalorive që merret me anë të ushqimit duhet të digjet dhe energjia të shfrytëzohet gjatë punës që kryen njeriu apo aktiviteteve të ndryshme fizike. Në mungesë të aktivitetit fizik organizmi e depoziton këtë tepricë kalorish dhe bëhet shkaktar për obezitetin.
Rritet numri i fëmijëve obezë në botë
Gjatë dhjetëvjeçarëve të fundit mbipesha, pra obeziteti është shpeshtuar së tepërmi thuajse kudo në botë. Më shumë se 1 miliard njërës në botë janë sot me mbipeshë trupore, nga të cilët 300 milion të dhjamosur rëndë. Në Evropë nga viti 1980 e këtej numri i njerëzve obezë është rritur tre herë. Alarmi është se ai po rritet edhe tek fëmijët. Nga viti 1970 numri i të rinjve dhe fëmijëve obezë ose me peshë të tepërt trupore në Evropë është rritur 10 herë. Obeziteti përbën tashmë epideminë më të re që po pushton pa ndalur planetin. Prej padijes, nënvlerësimit, naivitetit shëndetësor dhe pasivitetit shoqëror po shtohen me ritme te frikshme bashkë me të, problemet shëndetësore dhe shoqërore që ai krijon.
Mbipesha prek jo vetëm vendet e pasura
Një studim i ri tregon se mbipesha trupore sot përbën një epidemi mbarë botërore. Mbipesha trupore tani quhet një sëmundje që prek jo vetëm vendet e pasura, ashtu siç mund të thuhet se prej saj preken jo vetëm të rriturit, por edhe fëmijët. Prirja drejt shtimit të mbipeshës në Shtetet e Bashkuara është diçka që zyrtarët e shëndetësisë tani e shohin të shfaqet edhe në Amerikën Latine, Karaibe, si dhe në Evropë e Afrikë. Arsyet janë si të thjeshta, edhe të ndërlikuara. Mbipesha trupore apo dhjamosja e trupit shkakton e ndërlikon shumë sëmundje serioze, por bëhet shkak edhe për vdekje. Në Shtetet e Bashkuara, mbi 400 mijë vetë vdesin çdo vit për shkak të mbipeshës. Mbipesha trupore mund të kontrollohet duke shtuar ushtrimet fizike dhe duke pakësuar marrjen e kalorive.

[Marisa]

http://www.zemershqiptare.com/mkportal/modules/reviews/images/a_1735.jpg


Mëlçia është një organ i vendosur poshtë harkut brinjor të djathtë, nën diafragmë. Ajo kryen një sërë funksionesh mjaft të rëndësishme për organizmin e njeriut.

Funksionet më të rëndësishme të mëlçisë janë:

Në qelizat e mëlçisë formohet lëngu i tëmthit, i cili sekretohet në rrugët e tëmthit dhe ndihmon në tretjen dhe përthithjen e yndyrnave në tubin tretës, në shkëmbimin e kolesterolit dhe në jashtëqitjen e produkteve të dëmshme si, biluribina, toksina të ndryshme etj. Funksion tjetër i rëndësishëm është ai metabolik, duke ndikuar në një sërë procesesh metabolike si:

-Shkëmbimi i biluribinës

-Shkëmbimi i sheqernave, duke ruajtur nivelin e qëndrueshëm të tyre në organizëm.

-Shkëmbimi yndyrnave

-Shkëmbimi i proteinave

-Sinteza e faktoreve të mpiksjes së gjakut

-Shkëmbimi i hormoneve të ndryshme dhe barnave të ndryshme

Sikurse shihet më lart, mëlçia është një organ jetik që shërben si laborator për organizmin e njeriut.

Cilat janë sëmundjet që prekin më shpesh mëlçinë?

Sëmundjet që prekin mëlçinë janë të shumta. Në sëmundjet që hasen më tepër janë hepatitet virale akute, hepatitet virale kronike, hepatitet alkolike, cirrozat e mëlçisë etj. Meqenëse shkaku më i shpeshtë i dëmtimeve kronike janë viruset e hepatiteve B, C, D, po përmendim shkurtimisht hepatitet, pasi, të flasësh gjatë, duhet shumë kohë.

Kush janë shkaqet?

Hepatitet viraleshkaktohen nga një sërë virusesh si A, B, C, D, E, G. Viruset e hepatitit merren me rrugë të ndryshme, virusi A dhe virusi E merren me rrugë orofekale, me anë të ujit të kontaminuar dhe këta persona zhvillojnë hepatite akute dhe nuk kalojnë në forma kronike.

Ndërsa viruset e hepatitit B, C, D merren nëpërmjet produkteve të gjakut, marrëdhënieve seksuale, shiringave të kontaminuara, tatuazhe, piercing, nga nëna e infektuar kur është në fazë aktive tek fëmija. Hepatitet e shkaktuara nga viruset B, D, C mund të jenë të formës akute dhe kronike. Në këto raste, kur virusi është prezentdhe pas gjashtë muajve nga momenti i infektimit një pjesë e tyre zhvillojnë hepatite kronike. Hepatiti C kronicizohet me tepër sesa hepatiti B.

Hepatitet virale kronike, kur janë në aktivitet, pas shumë vitesh, një përqindje e tyre mund të zhvillojnë cirrozë të mëlçisë.

Cilat janë shenjat:

Në rastin e hepatiteve akute shenjat klinike janë më dukshme si, dhimbje barku, nauze, të vjellatemperaturë, zverdhje të syve.

Në rastin e hepatiteve kronike, më tepër paraqitet si ndjenjë rendimi e pashoqëruar me shenja të dukshme klinike. Ndonjëherë, në këto raste, shenjat e vetme janë lodhje, këputje, dhimbje kyçesh. Një pjesë e kalojnë hepatitin pa shenja klinike. Prandaj një pjesë e madhe ehepatitevekronike zbulohen rastësisht pas ndonjë bilanci ekzaminimesh, kur vizitohen për ndonjë problem tjetër apo personat që shkojnë të dhurojnë gjak.

-Në ç’moshë shfaqen sëmundjet?

Mosha varet nga lloji i sëmundjes që prek mëlçinë. Hepatitet prekin kryesisht moshat e reja. Ndërsa cirrozat i gjejmë në mosha më të avancuara, pasi hepatitet kronike pas një periudhe të gjatë 15-20-vjeçare, mundtë çojnë në cirrozë të mëlçise.

Si bëhet mjekimi?

Mjekimi ndryshon në varësi të sëmundjes që ka prekur mëlçinë.

Në rastin e hepatiteve kronike të shkaktuara nga viruset B, C, D, pacienti duhet tëkonsultohet me specialistin për të vendosur nëse duhet të fillojë apo jo mjekimin. Pacienti duhet t’i nënshtrohet analizave të nevojshme për të parë nëse është në fazë aktive apo jo. Mjekimi bëhet duke përdorur antivirale, të cilat mund të jenë tableta ose me injeksione.

Si bëhet parandalimi?

Duke pasur parasysh rrugët e përhapjes së viruseve, duhet të merren një sërë masash si, përmirësimi i kushteve higjienosociale, kontrollimi i produkteve të gjakut, marrëdhëniet me partneret. Rëndësi paraqet vaksinimi i personave me virusin e hepatitit B. Ndërsa për virusin e hepatitit C, nuk ka vaksinë.

Marre nga Gazeta "Shekulli"

[Marisa]

Nuk ka një arsye të caktuar se përse shfaqet sëmundja e mëlçive, por ajo që rekomandohet për të gjithë njerëzit është “bashkëjetesa” në një ambient në pastër, përdorimi i ushqimeve të shëndetshme, konsumimi i verës si dhe mospërdorimi i pijeve alkoolike. Nga ana tjetër, sipas specialistëve moshat e mesme janë tepër të prirur për tu sëmurë nga sëmundjet e mëlçive në rast se ata kanë jetuar ose përdorur për shumë kohë duhanin.

Duhani
Rreth 15 për qind e viktimave të kancerit të mëlçisë janë mes atyre që nuk pinë duhan dhe mes këtij grupi, gratë kanë 2 deri 3 herë më shumë gjasa sesa burrat që të preken nga kjo sëmundje. Mjekët nuk e dinë përse ndodh kjo; ose ndoshta është ndikim i përbashkët e të gjithë faktorëve si hormonet, qëndrimi pranë atyre që pinë duhan, dieta dhe ajri i ndotur. Shenja të tilla plogështia, marrja e frymës dhe kolla kronike shpesh diagnostikohen gabim si simptoma të astmës. Sipas mjekëve shumë sa më shumë gra vdesin nga kanceri në mëlcoi sesa nga kanceri në gji, në vezore dhe në uter, por megjithatë fondet për kërkime mjekësore në fushën e kancerit të gjirit janë 10 herë më të mëdha se sa për kancerin e mëlçisë. Numri i vdekjeve nga sulmi në zemër, kurse numri i përgjithshëm i vdekjeve do të zvogëlohet për 7%. Shkencëtarët thonë se kur një person e fillon duhanin që në moshë të re, ai e ka më të vështirë se sa të tjerët për të hequr dorë prej tij. Cilido qoftë efekti i nikotinës fillimisht në organizmin e njeriut, efektet negative janë më të vogla tek adoleshentët dhe të rinjtë se sa tek të rriturit. Kjo i bën ata ta pinë më tepër duhanin. Kur duhani pihet për dekada të tëra dhe në trup hyjnë elementët helmuese, pikërisht kjo shkurton jetën. Pra, nuk është thjesht nikotina, por është ekspozimi i vazhdueshëm ndaj elementëve të tjerë të rrezikshëm të duhanit, ajo që dëmton. Sipas një hulumtimi vetëm para pesëdhjetë vjetësh është vënë re lidhja e parë midis duhanit dhe kancerit të mushkërive. Hulumtimi tregoi po ashtu se lënia e duhanit, madje edhe në moshën gjashtëdhjetë-vjeçare, mund të përmirësojë jetëgjatësinë për tri vjet, ndërsa lënia e duhanit në moshën tridhjetëvjeçare duket se anulon dëmin që i është bërë shëndetit më parë. Studiuesit kanë arritur në përfundimin se është më e rëndësishme që fëmijët të mos lejohen fare ta pinë duhanin.

Ushqimet
Përdorimi i ushqimeve të shëndetshme, mes të cilave nuk duhet të mungojë mishi dhe vera, është aleati më i mirë për ta mbajtur sa më larg sëmundjen. Duket e çuditshme por edhe ndotja e ambientit, është një ndër faktorët kryesorë që ndikon në përhapjen e sëmundjes së mëlçisë. Madje në pjesën më të madhe të rasteve, ndotja e ambientit, jo vetëm në qytete por edhe në dhomën ku personi jeton, është faza fillestare e shfaqjes së sëmundjes, zhvillimit dhe evolimit të saj. Sipas specialistëve grimcat me përmasa me te vogla se 10mikron janë me te dëmshme për shëndetin sepse ato kanë më shumë mundësi për të hyrë në pjesët e poshtme të mëlçisë. Grimcat e ngurta kontribuojnë në mënyrë të dukshme në pakësimin e shikimit. Deficiensat më të theksuara mund të sjellin humbje në peshë, lodhje , deficit imunitar gjë që demonstrohet nga infeksione të përsëritura virale dhe bakteriale. Niveli i ulet i saj shoqërohet me rritje të tensionit arterial dhe rrit mundësinë e goditjes së zemrës, rrit riskun për katarakte të syve si dhe një risk i lartë për shumë tipe të kancerit si ai i prostatës, kolonën, mëlçisë etj. Studimet kanë treguar se prezenca e ndotjes së ajrit ndihet edhe me ngushtime bronchiale si dhe reduktim te vete aktivitetit të mëlçisë.



Burimi: Tirana Observer